U bevindt zich in de docentenomgeving van Lang Leve de Liefde Bovenbouw. Lang Leve de Liefde Bovenbouw is een lesprogramma over seksuele en relationele vorming voor jongeren. Het programma is afgestemd op de ervaring en het denkniveau van leerlingen in de bovenbouw van havo en vwo (klas 4, 5 en 6).

Doelen

Lang Leve de Liefde Bovenbouw heeft als doel het bevorderen van gezonde en gewenste (seksuele) relaties en het respectvol omgaan met seksuele diversiteit. De nadruk ligt niet alleen op het vergaren van kennis, maar ook op zelfreflectie en het leren van vaardigheden. Er wordt veel gebruik gemaakt van interactieve werkvormen, deels online en deels klassikaal.

Het lespakket maakt gebruik van de concept-contextbenadering. In de oefeningen worden leerlingen regelmatig gestimuleerd om de onderwerpen (concepten) in verschillende situaties toe te passen (context). Het lesprogramma is voor een deel lesstofvervangend (thema’s voortplanting, seksualiteit) en is afgestemd op de eindtermen van het examenprogramma biologie (domein C2) van havo en vwo.

Vier thema’s

Het lesprogramma Lang Leve de Liefde Bovenbouw bestaat uit 4 thema's die u hieronder vindt en kan openklappen:

  1. Relaties: wensen en grenzen
  2. (On)veilig vrijen: anticonceptie
  3. (On)veilig vrijen: soa's
  4. Seksuele diversiteit

 

Deze docentenomgeving & de docentenhandleiding

In deze docentenomgeving vindt u per thema een uitgebreide docentenhandleiding en ondersteunend materiaal. Klik hieronder op de groene knoppen om deze te vinden. In de docentenhandleiding staat alle informatie die u nodig heeft om de lessen correct te geven. Tenslotte vindt u op deze pagina meer informatie en tips over de aanpak van de lessen, het creëren van een veilige sfeer en de tijdsplanning van de lessen.

Het is van belang dat het lespakket volledig wordt gebruikt en dat de lessen volgens de handleiding worden gegeven.

Opdrachten

De daadwerkelijke opdrachten en verdere materialen die gebruikt worden kunnen u en uw leerlingen vinden in de leerlingenomgeving van Lang Leve de Liefde - Bovenbouw te gaan. Klik hieronder op de link om hier naar toe te gaan

1.

Voordat u begint

Twee lessen per thema

Elk thema bestaat uit twee lessen. Eén les bestaat uit een of enkele oefeningen. De oefeningen maken gebruik van verschillende werkvormen. Bij sommige oefeningen heeft u aanvullende materialen nodig, zoals filmpjes, teksten, of een online quiz. Dit materiaal is deels terug te vinden in de leerlingenomgeving en deels als bijlage hier in de docentenomgeving. In de docentenhandleiding staat bij elke oefening steeds precies vermeld waar het aanvullende materiaal is terug te vinden.

In de thema's hieronder kunt meer informatie vinden en noodzakelijke materialen en de docentenhandleidingen downloaden. Daarnaast vindt u meer informatie en tips voor de aanpak van de lessen, het creëren van een veilige sfeer, de tijdsplanning en meer achtergrondinformatie. De daadwerkelijke oefeningen kunt u vinden in de bovenbouwomgeving voor leerlingen.

Biologie: lesstof vervangend

Lang Leve de Liefde Bovenbouw voldoet aan de eindtermen biologie voor havo en vwo en is deels lesstof vervangend (thema’s voortplanting, seksualiteit). In het lesprogramma komen dezelfde onderwerpen aan bod als beschreven in de reguliere lesboeken voor biologie (zoals Nectar of Biologie voor Jou).

Omdat specifieke biologische aspecten en details over bijvoorbeeld de werking van hormonen geen onderdeel uitmaken van Lang Leve de Liefde Bovenbouw kan dit in eerste instantie de indruk wekken dat het lesprogramma ‘makkelijk’ is. Echter, de nadruk meer op het verkrijgen van vaardigheden dan op het verwerven van feitelijke (biologische) kennis. Dit lijkt in eerste instantie ‘makkelijk’, totdat deze vaardigheden in de praktijk moeten worden toegepast (bijvoorbeeld praten met je partner over wat je wel of niet wilt qua seks). Dan blijkt dat het oefenen en bespreken van deze vaardigheden via Lang Leve de Liefde Bovenbouw toch wel nuttig zijn geweest.

Voor een volledige dekking van de eindtermen biologie is het nodig om - naast het lespakket - nog aanvullend de paragrafen over de invloed van hormonen bij seksualiteit en voortplanting uit de reguliere lesboeken te behandelen.

2.

Wensen en grenzen

Klik hier om de docentenhandleiding van 'Relaties: wensen en grenzen' te downloaden
Docentenhandleiding

In het eerste onderdeel van Lang Leve de Liefde - Bovenbouw wordt het thema relaties en seks geïntroduceerd. Dit onderdeel bestaat uit 3 oefeningen, verspreid over 2 lesuren. In de eerste les ligt de nadruk op de ‘wensen’: wat is er leuk aan relaties (oefening 1) en hoe zit het met verlangen naar seks en intimiteit (oefening 2)? En verschilt dit tussen jongens en meisjes? In de tweede les gaat het over seksuele grenzen: hoe ver wil je gaan? En hoe laat je dat merken (oefening 3)?

Rechtsboven kunt u de docentenhandleiding vinden die aansluit bij de oefeningen in de leerlingenomgeving behorende bij het thema 'Wensen en grenzen'.

3.

(On)veilig vrijen: anticonceptie

Klik hier om de docentenhandleiding van '(On)veilig vrijen: anticonceptie' te downloaden
Docentenhandleiding

In het tweede onderdeel van Lang Leve de Liefde - Bovenbouw wordt het thema veilig en onveilig vrijen geïntroduceerd. Dit onderdeel bestaat uit 7 oefeningen, verspreid over 2 lesuren. Het onderdeel begint met een les waarin leerlingen door middel van animaties hun kennis over de geslachtsorganen, menstruatiecyclus en bevruchting kunnen ophalen (oefening 1-4). Deze les wordt afgerond met het gezamenlijk beantwoorden van de vraag wat veilig en onveilig vrijen is in het kader van zwangerschapspreventie en wat (on)veilig is in het kader van soa-preventie (oefening 5). De tweede les gaat over anticonceptie (oefening 6): Welke soorten zijn er? Hoe gebruik je het? Hoe regel je het? En hoe ga je om met eventuele nadelen? De tweede les kan worden afgesloten met een animatie die de werking van hormonale anticonceptie laat zien (oefening 7).

Rechtsboven kunt u de docentenhandleiding vinden die aansluit bij de oefeningen in de leerlingenomgeving behorende bij het thema '(On)veilig vrijen: anticonceptie'.

Presentaties Oefening 6
Bij oefening 6 zijn enkele presentaties te gebruiken. Deze kunt u hieronder downloaden.

Handouts
U kunt de anticonceptie-presentaties na afloop van de les ook als hand-outs aan uw leerlingen uitdelen. Deze kunt u ook hieronder downloaden.

4.

(On)veilig vrijen: soa's

Klik hier om de docentenhandleiding van '(On)veilig vrijen: soa's' te downloaden
Docentenhandleiding

Het derde onderdeel van Lang Leve de Liefde – Bovenbouw gaat verder door op het thema onveilig vrijen. In dit onderdeel gaat het over seksueel overdraagbare aandoeningen (soa’s) en over soa-testen. Dit onderdeel bestaat uit 5 oefeningen verspreid over 2 lessen.

In de eerste les wordt de kennis van leerlingen met betrekking tot veilig vrijen en soa’s opgehaald door middel van een online kennis-quiz (oefening 1) en een opdracht waarin de verschillende soa’s worden besproken (oorzaak, symptomen, behandeling; oefening 2). U kunt deze les afsluiten met een animatie die toont wat chlamydia in je lichaam doet (oefening 3).

De tweede les gaat over de soa-poli (oefening 4). Aan de hand van een filmpje zien leerlingen hoe een bezoek aan de soa-poli in zijn werk gaat. In de nabespreking wordt vervolgens dieper ingegaan op hoe en wanneer je zelf een soa-test zou doen. Als thuisopdracht kunnen de leerlingen de online vragenlijst invullen voor een inschatting van hun eigen risico op een soa (oefening 5). Oefening 5 is niet geschikt voor een klassikale setting in verband met de persoonlijke vragen die worden gesteld.

Rechtsboven kunt u de docentenhandleiding vinden die aansluit bij de oefeningen in de leerlingenomgeving behorende bij het thema '(On)veilig vrijen: soa's'.

Ook kunt u hieronder de Soa Quiz (les 3, oefening 1) en de bijbehorende vragen en antwoorden downloaden. Deze quiz is ook beschikbaar als oefening in de leerlingenomgeving.

Informatie over verschillende seksueel overdraagbare aandoeningen (oefening 2) kunt u via de volgende links vinden:

5.

Seksuele diversiteit

Klik hier om de docentenhandleiding van 'Seksuele diversiteit' te downloaden.
Docentenhandleiding

Het vierde onderdeel van Lang Leve de Liefde – Bovenbouw gaat over seksuele diversiteit. Seksuele diversiteit (homoseksualiteit, biseksualiteit) stuit nog altijd op veel onbegrip. Dit komt meestal door vooroordelen die mensen hebben over mensen met een andere seksuele oriëntatie. In dit onderdeel van Lang Leve de Liefde – Bovenbouw worden leerlingen gestimuleerd om na te denken over seksuele diversiteit. Op school, thuis of later tijdens hun studie of werk kunnen de leerlingen in contact komen met mensen die een andere seksuele oriëntatie hebben. Daarom is het belangrijk dat ze er meer over weten en seksuele diversiteit respecteren.

Rechtsboven kunt u de docentenhandleiding vinden die aansluit bij de oefeningen in de leerlingenomgeving behorende bij het thema 'Seksuele diversiteit'.

Aanvullende materialen
Als u bij dit onderdeel gebruik wilt maken van de presentaties, dan kunt u deze hieronder downloaden

Informatie voor leerlingen
Ook kunt u hier de bijlage voor leerlingen downloaden, als u hier bij dit onderdeel gebruik van wilt maken. Deze kunt u vinden onder 'documenten en materialen als powerpoint'.

Aanpak lessen

De acht lessen van Lang Leve de Liefde – Bovenbouw vormen in chronologische volgorde een logische en natuurlijke opbouw waarmee u alle belangrijke thema’s op het gebied van relaties en seksualiteit behandelt.

Het lespakket begint met relaties. Vervolgens gaat u via het stellen van...

De acht lessen van Lang Leve de Liefde – Bovenbouw vormen in chronologische volgorde een logische en natuurlijke opbouw waarmee u alle belangrijke thema’s op het gebied van relaties en seksualiteit behandelt.

Het lespakket begint met relaties. Vervolgens gaat u via het stellen van (relationele en seksuele) grenzen verder met onderwerpen als veilig vrijen. U sluit af met het onderwerp seksuele diversiteit. Deze geleidelijke aanpak van de lessen volgt een veilige manier om relaties en seksualiteit in de klas bespreekbaar te maken.

Ook zorgen de filmpjes en de verschillende werkvormen voor afwisseling in de klas. Er is bij de keuze van de werkvormen rekening gehouden met de gevoeligheid van sommige onderwerpen; bijvoorbeeld door dat onderwerp via een filmpje te behandelen in plaats van het klassikaal te bespreken. Dit is bijvoorbeeld het geval bij het onderwerp ‘seks en opwinding’.

Door het geven van alle acht lessen worden alle doelen bereikt om de seksuele gezondheid van de leerlingen te bevorderen. Tevens is daarmee voldaan aan de eindtermen biologie (havo en vwo) met betrekking tot het onderwerp seksualiteit & voortplanting.

Goed om te weten
Docenten voegen vaak zelf materialen of plaatjes toe bij het gebruik van het lespakket. Wellicht heeft u ook goede ervaring met andere (al dan niet zelf gemaakte) materialen rondom het thema seksualiteit. Dit kan een mooie aanvulling zijn.

Wel is het aan te raden om zo goed mogelijk de oefeningen en structuur van het lespakket aan te houden. Andere materialen kunnen soms onbedoeld leiden tot het verkeerde effect. Zo kan het gebruik van ‘vieze’ of ‘enge’ plaatjes van mensen die besmet zijn met bijvoorbeeld chlamydia of hiv de leerlingen zo angstig maken voor seks, dat het verhaal over hoe je zo’n besmetting kunt voorkomen, langs ze heen gaat. Of ze kunnen zich niet identificeren met het gebruikte voorbeeld en betrekken een mogelijke besmetting daarmee niet op zichzelf.

Het gebruik van negatieve coming-out ervaringen van homo-jongeren kan tot gevolg hebben dat (potentiële) homojongeren in de klas depressief raken of niet meer uit de kast durven komen omdat ze alleen maar de nadelen van een coming-out zien.

De oefeningen van Lang Leve de Liefde – Bovenbouw zijn zo vormgegeven dat zulke ongewenste negatieve effecten worden voorkomen, mits u ze uitvoert zoals beschreven. De nadruk ligt in de oefeningen op het zoeken van oplossingen voor vervelende situaties waarin de leerlingen mogelijk terecht zouden kunnen komen. Leerlingen worden dus gestimuleerd om oplossingsgericht te denken in plaats van geconfronteerd te worden met angst.

Meer lezen

Veilige sfeer creëren

Een veilige sfeer is een basisvoorwaarde om over relaties en seksualiteit te praten. Alleen in een veilige sfeer zullen leerlingen zich voldoende op hun gemak voelen om te praten over deze onderwerpen. Een veilige sfeer kan verstoord worden door een onrustige klas waarin provocerende...

Een veilige sfeer is een basisvoorwaarde om over relaties en seksualiteit te praten. Alleen in een veilige sfeer zullen leerlingen zich voldoende op hun gemak voelen om te praten over deze onderwerpen. Een veilige sfeer kan verstoord worden door een onrustige klas waarin provocerende opmerkingen of te veel grapjes worden gemaakt. Vaak maken leerlingen deze opmerkingen om zich een houding te geven voor de rest van de klas.

Afspraken maken
Afspraken zijn belangrijk om een veilige sfeer te creëren. Door goede afspraken voelen leerlingen zich veilig om actief deel te nemen aan de lessen. Maak voordat u begint met het lesprogramma samen met de leerlingen afspraken. Bijvoorbeeld over elkaar laten uitpraten, niet roepen door de klas, elkaar niet belachelijk maken of uitlachen, elkaars mening respecteren. Het kan helpen deze afspraken duidelijk zichtbaar te presenteren zodat leerlingen er tijdens de lessen aan worden herinnerd. Hanteer deze afspraken consequent en grijp in als leerlingen de afspraken overschrijden.

Een veilige sfeer creëert u ook door de keuze van werkvormen. Zo is het bijvoorbeeld niet in elke klas mogelijk om in kleine groepjes te werken. In de docentenhandleiding van het lesprogramma staan bij de meeste oefeningen suggesties voor alternatieve werkvormen. Hiermee kunt u de manier waarop u een oefening uitvoert, aanpassen aan de situatie in uw klas.

Wilt u meer tips over een veilige sfeer creëren of over hoe om te gaan met moeilijke situaties in de klas bij het bespreken van seksualiteit? De sectie van Lesgeven in de Liefde is ontwikkeld voor docenten die met Lang Leve de Liefde voor de onderbouw werken. Er zitten vast ook bruikbare tips bij voor u!

Klik hieronder om naar de sectie van Lesgeven in de Liefde te gaan.

Lesgeven in de Liefde
Meer lezen

Tijdsplanning

Als docent heeft u een druk schema, zeker in de bovenbouw. Vaak is er te weinig ruimte om alle onderwerpen te behandelen die u graag zou willen. Echter, een programma dat volledig is behandeld, zoals beschreven in de docenthandleiding, biedt meer garantie op effect.

Lang Leve de...

Als docent heeft u een druk schema, zeker in de bovenbouw. Vaak is er te weinig ruimte om alle onderwerpen te behandelen die u graag zou willen. Echter, een programma dat volledig is behandeld, zoals beschreven in de docenthandleiding, biedt meer garantie op effect.

Lang Leve de Liefde – Bovenbouw heeft hier rekening mee gehouden. De docentenhandleiding geeft suggesties om u te helpen het programma zo volledig mogelijk uit te voeren. Een groot aantal oefeningen kan als huiswerkopdracht door de leerlingen thuis al worden voorbereid. In de docentenhandleiding staan hier suggesties voor. Dit is deels afhankelijk van de thuissituatie. Voor sommige opdrachten is er een computer nodig. Ook kan het zijn dat leerlingen thuis te weinig privacy hebben om bijvoorbeeld animaties over seksualiteit te bekijken. Stem de mogelijkheden af met uw leerlingen.

Ook staat in de docentenhandleiding bij elke oefening een indicatie van de tijdsduur. Dit kan u helpen bij het plannen van de lessen. Echter, de werkelijke tijd die een oefening in beslag neemt, is sterk afhankelijk van de participatie van uw klas. Soms komt er een flinke discussie op gang die de moeite waard is om even te laten gaan. Hierdoor kan de les uitlopen.

Wanneer er toch te weinig tijd is om alle oefeningen te behandelen, zal u keuzes moeten maken. Daarom staan er in de docentenhandleiding bij elk thema suggesties over welke oefeningen u het best kunt selecteren wanneer er sprake is van te weinig tijd. We adviseren u om deze richtlijnen zo veel mogelijk op te volgen. Dat verhoogt de kans op het bereiken van zoveel mogelijk doelen. Het beste blijft natuurlijk het programma volledig te behandelen, dan zullen alle doelen worden behaald.

Meer lezen
Naar boven

Achtergrond informatie

Voor meer achtergrondinformatie over jongeren en seksualiteit, prevalentie van seksueel overdraagbare aandoeningen of andere aan seksualiteit gerelateerde onderwerpen kunt u terecht op de site van Soa Aids Nederland.

Ook kunt u het boekje “102 vragen over jongeren & seks” bestellen via de webshop.

Uitgebreidere informatie vindt u in het boek “Seks onder je 25e“, met onderzoeksresultaten over de seksuele gezondheid van jongeren in Nederland.

Tenslotte is de site van Sense een goede bron met aanvullende informatie voor leerlingen.

Soa Aids Nederland & Universiteit Maastricht

Lang Leve de Liefde Bovenbouw is een product van Soa Aids Nederland & Universiteit Maastricht. Het lespakket is ontwikkeld door de Universiteit Maastricht, in nauwe samenwerking met docenten die lesgeven in de bovenbouw havo/vwo. Daarnaast zijn Soa Aids Nederland, GGD Rotterdam-Rijnmond en TNO – kwaliteit van leven intensief betrokken geweest. Lang Leve de Liefde Bovenbouw is gebaseerd op wetenschappelijke inzichten met betrekking tot (beleving van) seksualiteit en het behandelen daarvan in lessituaties.